Dłużnik przepisał nieruchomość na inną osobę. Czy wierzyciel może jeszcze dochodzić z niej należności?

Dłużnik nie ma pieniędzy, a jedyny wartościowy składnik jego majątku został wcześniej przekazany dziecku, małżonkowi albo innej osobie. Dodatkowo okazuje się, że nieruchomość jest obciążona hipoteką. Czy w takiej sytuacji wierzyciel powinien uznać, że nie ma już możliwości odzyskania należności?

Niekoniecznie. Skarga pauliańska może pozwolić wierzycielowi zakwestionować czynność, poprzez którą dłużnik wyprowadził majątek i w ten sposób uniemożliwił lub utrudnił egzekucję.

Hipoteka nie przekreśla skargi pauliańskiej

Szczególne znaczenie ma uchwała siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z 19 marca 2025 r., III CZP 9/24.

Wcześniej w sprawach dotyczących nieruchomości obciążonych hipoteką istotnym problemem było ustalanie, czy wierzyciel po uwzględnieniu pierwszeństwa wierzycieli hipotecznych uzyskałby z takiej nieruchomości jakiekolwiek zaspokojenie.

Sąd Najwyższy przyjął inne podejście. Przy rozpoznawaniu skargi pauliańskiej sąd nie powinien badać hipotetycznych możliwości zaspokojenia wierzyciela ze zbytej nieruchomości. Istotne jest natomiast to, czy wskutek dokonanej czynności doszło do powstania lub zwiększenia przewagi zobowiązań dłużnika nad jego majątkiem.

Ma to duże znaczenie praktyczne. Dłużnik nie może skutecznie bronić się przed skargą pauliańską wyłącznie argumentem, że nieruchomość była obciążona hipoteką i wierzyciel prawdopodobnie i tak nie uzyskałby z niej pieniędzy.

Liczy się sytuacja dłużnika w chwili zakończenia rozprawy

Sąd Najwyższy rozstrzygnął również, na jaki moment należy oceniać pokrzywdzenie wierzyciela.

Oceny dokonuje się według sytuacji istniejącej w chwili zamknięcia rozprawy. Oznacza to, że znaczenie ma rzeczywisty stan majątkowy dłużnika w czasie rozpoznawania sprawy, a nie wyłącznie jego sytuacja bezpośrednio po dokonaniu kwestionowanej czynności.

Przekazanie nieruchomości osobie bliskiej nie musi chronić jej przed wierzycielem

W praktyce skarga pauliańska ma szczególne znaczenie w sytuacjach, w których przed rozpoczęciem egzekucji nieruchomość zostaje darowana, sprzedana albo przekazana osobie bliskiej na podstawie innej umowy.

Nie oznacza to oczywiście, że każdą taką czynność można podważyć. Konieczne jest spełnienie przesłanek określonych w art. 527 i następnych Kodeksu cywilnego.

Jeżeli jednak czynność doprowadziła do niewypłacalności dłużnika albo ją pogłębiła, wierzyciel powinien rozważyć możliwość skorzystania ze skargi pauliańskiej.

Co daje wierzycielowi wygrana sprawa?

Skutkiem skargi pauliańskiej nie jest „odebranie” nieruchomości osobie, która ją nabyła, ani ponowne przeniesienie własności na dłużnika.

Sąd może natomiast uznać dokonaną czynność za bezskuteczną wobec konkretnego wierzyciela. Pozwala to wierzycielowi dochodzić zaspokojenia z przedmiotu, który wskutek zakwestionowanej czynności wyszedł z majątku dłużnika.

Dlatego w sytuacji, gdy egzekucja okazuje się bezskuteczna, warto sprawdzić nie tylko obecny majątek dłużnika, lecz również czy wcześniej nie dokonał on czynności, które doprowadziły do jego uszczuplenia.

Kancelaria prowadzi sprawy dotyczące dochodzenia należności oraz skarg pauliańskich. Analizujemy czynności dokonane przez dłużników, możliwość ich zakwestionowania oraz zasadność zabezpieczenia roszczenia jeszcze przed zakończeniem procesu. Reprezentujemy również osoby, przeciwko którym skierowano skargę pauliańską.

Zapraszamy do kontaktu z Kancelarią.

Podstawa prawna: art. 527 i nast. Kodeksu cywilnego; uchwała składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z 19 marca 2025 r., III CZP 9/24.