Oszustwo bez osobistego zysku. Czy można odpowiadać karnie za korzyść uzyskaną przez inną osobę?

Czy osoba, która wprowadziła kogoś w błąd, może odpowiadać za oszustwo, jeżeli sama nie otrzymała żadnych pieniędzy, a korzyść majątkowa przypadła komuś innemu?

Tak. Odpowiedzialność za oszustwo nie wymaga, aby sprawca osobiście wzbogacił się wskutek popełnienia przestępstwa.

Przypomniał o tym Sąd Najwyższy w postanowieniu z 29 lipca 2026 r., II KK 175/26.

Korzyść majątkowa nie musi przypaść sprawcy

Zgodnie z art. 286 § 1 Kodeksu karnego oszustwo polega na doprowadzeniu innej osoby do niekorzystnego rozporządzenia mieniem poprzez wprowadzenie jej w błąd, wykorzystanie błędu lub niezdolności do należytego pojmowania podejmowanego działania, w celu osiągnięcia korzyści majątkowej.

Nie oznacza to jednak, że pieniądze lub inne przysporzenie muszą trafić bezpośrednio do osoby, która dopuściła się oszustwa.

Art. 115 § 4 k.k. wyraźnie stanowi, że korzyścią majątkową może być korzyść uzyskana zarówno dla siebie, jak i dla kogoś innego.

Sprawca może więc ponosić odpowiedzialność również wtedy, gdy działał w celu uzyskania korzyści majątkowej przez inną osobę.

Czy oszustwo wymaga faktycznego wzbogacenia?

Nie. Dla przypisania przestępstwa z art. 286 § 1 k.k. konieczne jest wykazanie, że sprawca działał w celu osiągnięcia korzyści majątkowej i swoim zachowaniem doprowadził do niekorzystnego rozporządzenia mieniem.

Nie jest natomiast konieczne, aby zamierzona korzyść została faktycznie osiągnięta.

Ma to znaczenie między innymi w sytuacjach, gdy pokrzywdzony przekazuje pieniądze na rachunek osoby trzeciej, zawiera niekorzystną umowę albo dokonuje innej czynności majątkowej wskutek celowego wprowadzenia go w błąd.

Nie każde niewykonanie zobowiązania jest oszustwem

W sprawach o oszustwo szczególnego znaczenia nabiera ustalenie zamiaru sprawcy.

Samo niewykonanie umowy, brak zapłaty lub powstanie zadłużenia nie przesądzają jeszcze o popełnieniu przestępstwa.

Konieczne jest wykazanie, że sprawca już w chwili podejmowania działania zmierzał do osiągnięcia korzyści majątkowej poprzez wprowadzenie drugiej strony w błąd lub wykorzystanie jej błędu.

Granica między sporem cywilnym a odpowiedzialnością karną za oszustwo wymaga zatem analizy okoliczności zawarcia umowy, zachowania stron oraz zgromadzonego materiału dowodowego.

Kancelaria prowadzi sprawy karne dotyczące przestępstw przeciwko mieniu, w tym oszustw, reprezentując zarówno osoby pokrzywdzone, jak i podejrzanych oraz oskarżonych. Zajmujemy się również sporami cywilnymi wynikającymi z niewykonania zobowiązań i dochodzenia należności.

W przypadku podejrzenia oszustwa lub przedstawienia zarzutu z art. 286 k.k. zapraszamy do kontaktu z Kancelarią.

Podstawa prawna i orzecznictwo: art. 286 § 1 oraz art. 115 § 4 Kodeksu karnego; postanowienie Sądu Najwyższego z 29 lipca 2026 r., II KK 175/26.